ವೃಕ್ಷಾಶ್ರಯ ಕೃಷಿ

ವೃಕ್ಷಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕ ನರೇಂದ್ರ

‘ಈ ತೋಟದ್ಲಲಿ ಎಷ್ಟು ಬೆಳೆಗಳಿರಬಹುದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ?’ – ನರೇಂದ್ರ ಸುಮ್ನೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಹರಿಯಬಿಟ್ಟರು. ‘ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸಿ ಕಂಡ್ದಿದ್ಲೆಲ ಬೆಳೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದೆ. ‘ಏಳೆಂಟು ಬೆಳೆ ಇರಬಹುದು’ಎಂದೆ. ನರೇಂದ್ರ ಥಟ್ಟನೆ ೧೬-೧೮ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದರು. ಅಚ್ಚರಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಆ ಬೆಳೆಗಳ್ಲಲಿ ಶೇ ೯೦ ರಷ್ಟು ಮರಗಳು. ಅಷ್ಟೂ ಬೆಳೆಗಳು ಬೆಳೆದ್ದಿದು ಒಂದು ಎಕರೆ ಐದು ಗುಂಟೆ ಪ್ರದೇಶದ್ಲಲಿ ! ಸಾಗರ ತ್ಲಾಲೂಕಿನ ಬೇಳೂರಿನ ನರೇಂದ್ರ ಅವರ‍್ದದು ಬೇರೆ ಬೇರೆಕಡೆ ಐದಾರು ಎಕರೆ ಜಮೀನಿದೆ. ಒಂದು ಎಕರೆ ಐದು ಗುಂಟೆಯ್ಲಲಿ ಮಾತ್ರ ಮರ ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿ. ಈ ತಾಕಿನ್ಲಲಿ ನಿನ್ನೆ ನೆಟ್ಟ ಗಿಡದಿಂದ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷದ ಮರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ್ಲಲಿ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ ಅಡಿಕೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಬಾಳೆ, ಕೋಕೋ, ಕಾಫಿ ಇದೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಜಾಯಿಕಾಯಿ, ಲವಂಗ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಕಾಳುಮೆಣಸು, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿಣದಂತಹ ಸಂಬಾರ ಬೆಳೆಗಳಿವೆ. ಎಲ ಮರಗಳೂ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತಿವೆ. ಇಷ್ಟ್ಲೆಲ ಮರಗಳ್ದಿದರೂ ಒಂದು ಮರ ಮತ್ತೊಂದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗ್ಲಿಲ. ಇದೇ ಅವರ ತೋಟದ ವಿನ್ಯಾಸ ವಿಶೇಷ. ತೋಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ್ಲಲಿ ಮಾವು, ಹಲಸು, ಕೆಲವು ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳಿವೆ. ಕೆಳಬಾಗದ್ಲಲಿ ೯೮೦ ಅಡಿಕೆ ಮರಗಳಿವೆ. ೩೦೦ ಬಾಳೆ, ೩೫೦ ಕಾಫಿ, ಕೋಕೋ, ೩೫೦ ಕಾಳುಮೆಣಸು ಬಳ್ಳಿಗಳಿವೆ.೧೦೦ ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಮರಗಳು, ೧೫ ಲವಂಗ ಗಿಡಗಳಿವೆ. ಮನೆ ಬಳಕೆಗೆ ಏಲಕ್ಕಿ, ಶುಂಠಿ, ಅರಿಶಿಣ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆ ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಅಡಿಕೆ ಕಾಸು ಕೊಡುವ ಬೆಳೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕೊಳೆ ರೋಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಕೈ ಕೊಡುವ ಬೆಳೆಯೂ ಹೌದು. ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆಯಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಬೆಳೆ ಕೈ ಎತ್ತಿದರೂ ಉಪ ಬೆಳೆಗಳು ಕೈಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಒಮೊಮ್ಮೆ ಎಲ ಬೆಳೆಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಫಸಲು ನೀಡಿ ಜೇಬು ತುಂಬಿಸ್ದಿದುಂಟು’ – ಮರ ಆಧಾರಿತ, ಮಿಶ್ರ ಕೃಷಿಯ ಹಿಂದಿನ ಉದೇಶ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ ನರೇಂದ್ರ.

ತೋಟದ ಮೇಲ್ಭಾದಲ್ಲಿರುವ ಹಲಸಿನ ಗಿಡಗಳು

ಬೆಳೆ ಜೋಡಿಸಿರುವ ಪರಿ :

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಿಡಗಳ ನಾಟಿ ಹಿಂದೆ ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಅಡಿಕೆ ಮರವನ್ನು ೯ ಅಡಿ ಅಂತರದ್ಲಲಿ ‘ಜಿಗ್ ಜಾಗ್’ ವಿಧಾನದ್ಲಲಿ ನಾಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಡುವೆ ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಗಿಡಗಳಿವೆ. ಅಡಿಕೆ ಮರಕ್ಕೆ ಕಾಳುಮೆಣಸನ್ನು ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಮರಗಳಿಗೆ ವೀಳ್ಯೆದೆಲೆ ಬಳ್ಳಿಗಳೂ ಹಬ್ಬಿವೆ. ಬಳ್ಳಿಗಳು ಮರವನ್ನು ತಬ್ಬಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ, ಮರಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ಜೊತೆಗೆ ಬಳಿಗಳಿಗೆ ಗಟ್ಟಿ ಆಸರೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಮರಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ನಾಟಿ ಮಾಡ್ದಿದಾರೆ. ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಮರಗಳು ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡವಾದ ನಂತರ ಇವುಗಳ ಆಸುಪಾಸಿನ್ಲಲಿ ಕಾಫಿ, ಬಾಳೆ, ಲವಂಗ ನಾಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು-ಮೂರು ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಶುಂಠಿ, ಅರಿಶಿಣ, ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಬಿಸಿಲಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಅಡಿಕೆ ಮರಗಳನ್ನು ‘ಜಿಗ್ ಜಾಗ್’ ವಿಧಾನದ್ಲಲಿ ನಾಟಿ ಮಾಡ್ದಿದೇನೆ – ನರೇಂದ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಮಿಶ್ರಬೆಳೆ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪ್ರತಿ ಬೆಳೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗೊಬ್ಬರ, ನೀರು ಕೊಡುವ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಳುಗಳ ಅವಲಂಬನೆ ಕೈ ಬಿಡಬಹುದು’ – ಇದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಸಂಬಾರ ಬೆಳೆಗಳೇ ಏಕೆ? – ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ‘ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು, ಗೊಬ್ಬರ ಆರೈಕೆ ಬೇಡ. ರೋಗ ಕೀಟದ ಬಾಧೆ ಕಡಿಮೆ. ಹದಿನೈದು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ದ್ರವರೂಪಿ ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನೀರುಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾಕು. ಇನ್ನು ಶುಂಠಿ, ಅರಿಶಿಣ – ಇವುಗಳನ್ನು ನಾಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕು. ಇಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿರುವ ಕೃಷಿಗಿಂತ ಇನ್ನೇನು ಬೇಕು?’ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ ನರೇಂದ್ರ. ಅಂದ ಹಾಗೆ, ಇಡೀ ತೋಟಕ್ಕೆ ಗೊಬ್ಬರ ಪೂರೈಸಲು ‘ರಸಾವರಿ(ಬಯೋಡೈಜೆಸ್ಟರ್)’ ವಿಧಾನ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೋಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ್ಲಲಿ ನೆಲ ಮಟ್ಟದ ಟ್ಯಾಂಕ್ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದರ‍್ಲಲಿ ಗಂಜಲ, ಸೆಗಣಿ, ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಕರಗಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ‘ರಸಾವರಿ’ಯನ್ನು ಡ್ರಿಪ್ ಪೈಪ್ ಮೂಲಕ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಉಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಲಿ ಆಳಿನ ಖರ್ಚು ಉಳಿದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ನರೇಂದ್ರ.

ತೋಟದ ತುಂಬಾ ದರಕಿನ ಹಾಸಿಗೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿಗಳ ಸಂಸಾರ

ದರಕಿನ ಮುಚ್ಚಿಗೆ: ಒತ್ತೊತ್ತಾದ ಬೆಳೆ, ಉಳುಮೆಯ್ಲಿಲದ ಭೂಮಿ ಇದರ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿರ ಫಸಲು. ಇವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ರಹಸ್ಯವೇ ‘ದರಕಿನ ಮುಚ್ಚಿಗೆ’. ಇಡೀ ತೋಟಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಬೇಸಿಗೆಯ್ಲಲಿ ಅರ್ಧ ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ತರಗೆಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೆತ್ತನೆಯ ಹಾಸಿಗೆಯಂತಿರುವ ಎಲೆಗಳ ಅಡಿಯ್ಲಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿಗಳ ಸಂಸಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಪೋಷಕಾಂಶ ನೀಡಿ, ಭೂಮಿ ಉಳುಮೆಗೂ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ದರಕಿನ ಹಾಸಿನಿಂದಾಗಿ ತೋಟದ್ಲಲಿ ತೇವಾಂಶ ನಿರಂತರವಾಗಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳ ಜೊತೆ ಎರೆಹುಳು, ಉಪಕಾರಕ ಕೀಟಗಳು ಮಣ್ಣಿನ್ಲಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ. ‘ತೋಟವನ್ನು ಇವರೇ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾನೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಪಕಾರಕ ಇರುವೆಗಳನ್ನು ತಂದು ತೋಟಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟ್ದಿದೇನೆ’ ಎನ್ನುವ ನರೇಂದ್ರ ಅವರಿಗೆ ತೋಟದ ವಾತಾವರಣ ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ತಂಪಾಗಿರಲು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳೇ ಕಾರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತೋಟದ ಮುಚ್ಚಿಗೆಗಾಗಿ ಹಲಸಿ ಸಸಿಗಳ ನಾಟಿ

ಪ್ರಯೋಗಗಳು – ಫಲಿತಾಂಶಗಳು : ದರಕು ಕೇವಲ ಗೊಬ್ಬರ ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ. ಕೆಲವು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಕ, ನಿವಾರಕವೂ ಹೌದು. ಅಡಿಕೆ ಮರದ ಬುಡದ್ಲಲಿ ದರಕು ಹೊದಿಸಿ,ಮೆಣಸಿನ ಬಳ್ಳಿ ನಾಟಿ ಮಾಡಿ, ಸಮೀಪದ್ಲಲೇ ಅರಿಶಿಣ ಗೆಡ್ಡೆ ನೆಟ್ಟ್ದಿದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕಾಳುಮೆಣಸಿಗೆ ಬರುವ ಸೊರಗು ರೋಗ ಹತೋಟಿ ಬಂದಿದೆ’ – ನರೇಂದ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರಿಶಿಣದ್ಲಲಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಗುಣವಿರುವುದರಿಂದ ಬಳ್ಳಿಗೆ ತಗುಲುವ ರೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ‘ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಒಮೊಮ್ಮೆ ಸೊರಗು ರೋಗ ಕಾಟ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೆ.ಜಿ ಟ್ರೈಕೋಡರ್ಮವನ್ನು ಕಾಡು ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಎಂಟರಿಂದ ಹತ್ತು ದಿವಸಗಳ ಅಂತರದ್ಲಲಿ ಮೆಣಸಿನ ಬಳ್ಳಿಯ ಬುಡಕ್ಕೆ ಹಾಕುತ್ತೆನೆ. ರೋಗ ಹತೋಟಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ’ – ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ನರೇಂದ್ರ. ಶುಂಠಿ, ಅರಿಶಿಣ, ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆಯಂತಹ ತರಕಾರಿ/ಸಂಬಾರ ಬೆಳಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವ್ದಿದಷ್ಟು ಕೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ್ಲಲೇ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ‘ಗೆಡ್ಡೆ ಗೆಣೆಸುಗಳು ಭೂಮಿಯ್ಲಲ್ದಿದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಪೂರಕ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಮಾರಿದರೆ ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ? – ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇಳುವರಿ ಕೇಳ್ಬೇಡಿ ! ಇಷ್ಟು ಮರಗಳಿವೆ, ಬೆಳೆಯಿದೆ. ಇವುಗಳ ಇಳವರಿ ಎಷ್ಟು ? ಎಲಿಗೆ ಮಾರುತ್ತೀರಿ ?- ಎಂದರೆ, ನರೇಂದ್ರ ಅವರು ‘ಇಳುವರಿ ಕೇಳಬೇಡಿ. ಅಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಇಟ್ಟ್ಲಿಲ’ ಎಂದು ಮಾತು ಬದಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಷಯ; ಕಾಳುಮೆಣಸು, ಜಾಕಾಯಿ, ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು, ಬೆಳಗಾವಿ ಶಿರಸಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಡಿಕೆ, ಬಾಳೆ, ಕಾಫಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಲವಂಗವನ್ನು ಸಾಗರದ ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ವೀಳ್ಯೆದೆಲೆಯನ್ನು ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರೇ ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಇಷ್ಟು ಮಾರ್ಗಗಳಿದ್ದಾಗ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ? ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ನರೇಂದ್ರ ಅವರ ಸಂಪರ್ಕ, ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ :೦೮೧೮೩-೨೬೦೧೩೫, ೦೮೧೮೩-೨೧೨೨೨೨. ಚಿತ್ರ-ಲೇಖನ: ಗಾಣಧಾಳು ಶ್ರೀಕಂಠ

ಸಾವಯವದಲ್ಲಿ ದೊಣ್ಣೆ ಮೆಣಸು(ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ)

ಸೀತೆಕೆಂಪನಹಳ್ಳಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಅವರು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ದೊಣ್ಣೆಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಅಂಗಳ

ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುವವರೆಗೂ ರಾಸಾಯನಿಕದಲ್ಲೇ ಮುಳುಗೇಳುವ ದೊಣ್ಣೆ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ರೈತರೊಬ್ಬರು ಹಸಿರು ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಸಾವಯವ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
*****

ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ತ್ಲಾಲೂಕಿನ ಸೀತೆಕೆಂಪನಹಳ್ಳಿ ಮ್ಲಲಿಕಾಜುನ್ ಮುಕ್ಕಾಲು ಎಕರೆ ಜಮೀನಿನ್ಲಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ(ದೊಣ್ಣೆ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ) ಬೆಳೆದ್ದಿದಾರೆ. ಅರೆ, ಅದರಲ್ಲೇನು ವಿಶೇಷ ಅಂತೀರಾ ? ಖಂಡಿತಾ ವಿಶೇಷ ಇದೆ.

ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಜೋತಾಡುತ್ತಿರುವ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಹಸಿರು ಮನೆ ಬೇಕು. ಹೈಟೆಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ್ಲಲಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಕೀಟನಾಶಕ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು. ನಿರಂತರ ಆರೈಕೆ.. ಹೀಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ ಅವನ್ನ್ಲೆಲ ‘ಉಲಂಘಿಸಿ’ ಬಟ್ಟ ಬಯಲಿನ್ಲಲಿ, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯ್ಲಲಿ, ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ್ಲಲಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆ ತೆಗೆದ್ದಿದಾರೆ. ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕಾಯಿ ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಒಂದೊಂದು ಕಾಯಿ ೧೫೦ ರಿಂದ ೨೦೦ ಗ್ರಾಂ ತೂಕವಿದೆ. ಕಡು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಿಗಳು, ರೋಗ ರಹಿತ ಗಿಡಗಳ ಮುಕ್ಕಾಲು ಎಕರೆಯ ಅಂಗಳವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ‘ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ’ ಎಂಬ ಉಮೇದಿನ್ಲಲ್ದಿದಾರೆ ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇದೇ ಇವರ ಕೃಷಿಯ ವಿಶೇಷ !

ಮುಕ್ಕಾಲು ಎಕರೆಯ್ಲಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ :

ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ ಅವರ‍್ದದು ಒಂದು ಕಡೆ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ತೋಟ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಹೊಲ ಹಾಗೂ ಮನೆಯ ಬಳಿ ತರಕಾರಿ ತೋಟವಿದೆ. ಕಳೆದ ಏಳೆಂಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ್ಲಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತ್ದಿದರು. ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ಅವಾಂತರಗಳ ‘ದರ್ಶನ’ವಾಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳ್ಲಲಿ ಬಿತ್ತರವಾಗುತ್ತ್ದಿದ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಚಾರ, ಪ್ರಗತಿಪರ ರೈತರ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಇವರು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ್ಲಲಿ ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಯುವ ಯೋಚನೆಯ್ಲಲ್ದಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದ್ಲಲಿ ಹೆಸರುಘಟ್ಟದ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಅವರು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ್ಲಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಬೆಳೆಯುವ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ‘ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದಾಗಿ’ ಭರವಸೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಈ ನಡುವೆ ಭೂಮಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಾವಯವ ಗ್ರಾಮ/ಸ್ಥಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೀತೆಕೆಂಪನಹಳ್ಳಿಯ್ಲಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ರಚಿತವಾದ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಈ ಎಲ ‘ಬೆಳವಣಿಗೆ’ಗಳ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಮೇ ತಿಂಗಳ್ಲಲಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯ್ಲಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಬೆಳೆದ್ದಿದು ಹೀಗೆ :

ಮುಕ್ಕಾಲು ಎಕರೆ (೩೦ ಗುಂಟೆ) ಜಮೀನನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿಸಿದರು. ೧೫ ಟನ್ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ(ಮೂರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್) ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಹರಗಿಸಿದರು. ಮೂರು ಅಡಿ ಅಳತೆಯ್ಲಲಿ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಗುರುತು ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನ್ಲಲಿ ಐದು ಇಂಚು ಆಳದ ಗುಂಡಿ ತೆಗೆಸಿದರು. ವರ್ಮಿ ಕಾಂಪೊಸ್ಟ್ ೫೦೦ ಕೆ.ಜಿ, ೨೫೦ ಕೆ.ಜಿ ಬೇವಿನಹಿಂಡಿ, ನಾಲ್ಕು ಕೆ.ಜಿ ಟ್ರೈಕೋಡರ್ಮಾ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ಮೂರು ದಿನ ಕಳಿಸಿದರು. ಈ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿ ಮುಚ್ಚಿಗೆ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಡ್ರಿಪ್ ಪೈಪ್ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ನೀರು ಹರಿಸಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವಗೊಳಿಸಿದರು. ಮರು ದಿನವೇ ಸಸಿಗಳ ನಾಟಿ ಆರಂಭ. ಇದ್ಲೆಲ ನಾಟಿಗೆ ೨೦ ದಿವಸಗಳ ಮುಂಚೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ.

ಸೀತೆಕೆಂಪನಹಳ್ಮಳಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್

ಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಟಿ ಮಾಡಿದ ೨೦ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಮೇಲುಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಬಾರಿ ೧೦೦ ಕೆ.ಜಿ ಬೇವಿನ ಹಿಂಡಿ, ೨೫೦ ಕೆ.ಜಿ ವರ್ಮಿ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು(ಒಂದು ಹಿಡಿ) ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಸಸಿಗಳ ನಡುವೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಸಾಲುಗಳ ನಡುವ್ದಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಈ ಮಿಶ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಮುಚ್ಚಿ ‘ಬೆಡ್’ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ‘ಬೆಡ್ ಮಾಡ್ದಿದರಿಂದ ಕಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ಗಿಡಗಳ ಬೇರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಬೇರು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ’ ಎನ್ನುವುದು ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ಹೂ ಅರಳಿ-ಕಾಯಾಗಿ:

ಗೊಬ್ಬರ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಆರೈಕೆಯೊಂದಿಗೆ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಗಿಡಗಳ್ಲಲಿ ಹೂವು ಬಿರಿಯಲು ಶುರುವಾಯಿತ. ಈ ಸಂಭ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ಹೂವಿನ ಪಕಳೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹೇನುಗಳು(ತ್ರಿಪ್ಸ್) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ ಧೃತಿಗೆಡಲ್ಲಿಲ. ಐಐಎಚ್‌ಆರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಅವರು ಸೂಚಿಸ್ದಿದ ‘ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಕಷಾಯ’ (ಬಾಕ್ಸ್ ನೋಡಿ)ವನ್ನು ಗಿಡಗಳ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿದರು. ‘ಈ ಕಷಾಯದಿಂದ ತ್ರಿಪ್ಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಗಿಡಗಳ ಎಲೆಗಳು ಕೂಡ ಮೃದುವಾದವು’ ಎನುತ್ತಾರೆ ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ್.

ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಬೆಳೆ ಸೋಲುವುದೇ ‘ಫಂಗಸ್’ ಬಾಧೆಯಿಂದ. ಫಂಗಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಟ್ರೈಕೋಡರ್ಮವನ್ನು ಕಷಾಯ ಮಾಡಿ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. ಎಲೆ- ಪೌಡರ್ ರೋಗ ಬಾಧಿಸಿದರೆ ಬೋರ್ಡೊ ದ್ರಾವಣ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು’ ಎಂಬುದು ಅವರ ಸಲಹೆ. ಇಂಥ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ್ದಿದರಿಂದಲೇ ಐದು ಸಾವಿರ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಗಿಡಗಳ್ಲಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಗಿಡವೂ ಹಾಳಾಗಲ್ಲಿಲ. ಜೊತೆಗೆ ರೋಗ ರಹಿತ ಕಾಯಿಗಳು ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಮೀನಿನ್ಲಲಿ ಎಲಾ ಗಿಡಗಳು ಕಾಯಿ ಕಚ್ಚಿವೆ. ಎರಡು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿರುವ ಪ್ರತಿ ಗಿಡದ್ಲಲಿ ನಾಲ್ಕೈದು ಕಾಯಿಗಳು ಜೋತಾಡುತ್ತಿವೆ. ‘ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ್ಲಲಿ ಇಂಥ ತಾಜಾ ಕಾಯಿ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸರ್ಕಸ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ, ಈ ಹಂತದ್ಲಲಿ ೨೫ ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೂಲಿ ಆಳು, ಗೊಬ್ಬರ, ಕಷಾಯ, ಸಸಿ.. ಹೀಗೆ ಎಲ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದರೂ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ದಾಟ್ಲಿಲ. ನನ್ನದು ಕಡಿಮೆ ಶ್ರಮದ್ಲಲಿ ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂದು ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖುಷಿಯಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದ ಹಾಗೆ, ಎರಡೂ ಪದ್ಧತಿಯ್ಲಲಿ ಇಳುವರಿ ಒಂದೇ. ಆದರೆ ಕಾಯಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ (ಸಿಪ್ಪೆಯ ಗಾತ್ರ) ಸಾವಯವದ್ಲಲಿ ತುಸು ದಪ್ಪ, ರುಚಿಯ್ಲಲೂ ಸೊಗಸು’ – ಅನುಭವ ಎನ್ನುವುದು ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ ಅವರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ.. ಎಲವನ್ನೂ ಕಲಿಸಿದೆ.

ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾದರೆ ಖರ್ಚು ಕಡಿಮೆ :

ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದರೆ ‘ದುಬಾರಿ’ ಎನ್ನುವ ಮಾತಿದೆ. ಆ ಮಾತನ್ನು ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸುಳ್ಳು ಮಾಡ್ದಿದಾರೆ. ಖರ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಮನೆಗಳ್ಲಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಅವರು, ಸಸಿ, ಬೇವಿನ ಹಿಂಡಿ ಬಿಟ್ಟರೆ, ಬೇರೇನೂ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಖರೀದಿಸ್ಲಿಲ. ಗಿಡ ನಾಟಿ ಹಾಗೂ ಕಳೆ ತೆಗೆಯಲು ಮಾತ್ರ ಆಳುಗಳನ್ನು ಬಳಸ್ದಿದಾರೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಎಕರೆ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಬೆಳೆಯಲು ಕನಿಷ್ಠ ೩೫ ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ ಬೇಕು. ಹಸಿರು ಮನೆಯ್ಲಲಿ (ರಫ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ)ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಬೆಳೆಯಲು 3-4 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಅಗತ್ಯ. ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ೧೩ ಸಾವಿರ ಬಂಡವಾಳದ್ಲಲಿ ಮುಕ್ಕಾಲು ಎಕರೆಯ್ಲಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಬೆಳೆದ್ದಿದಾರೆ !

ಈಗ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಕೊಯ್ಲು ಶುರುವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡ್ದಿದಾರೆ. ಮೊದಲು ೩೫೦ ಕೆ.ಜಿ, ನಂತರ ೫೦೦ ಕೆ.ಜಿ ಕಾಯಿಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಯಲಹಂಕ ರೈತ ಸಂತೆಯ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರೊಬ್ಬರು ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಕೆ.ಜಿ.ಗೆ ೨೫ ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸ್ದಿದಾರೆ. ಸಾಗಾಟ ವೆಚ್ಚ ಇಲ. ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಎಲದಕ್ಕಿಂತ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಗಿಡಗಳು, ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ್ದಿದಾರೆ. ಮ್ಲಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸಂಪರ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆ: ೯೩೪೨೪೬೦೨೧೬.

ಕೆಂಪುತೋಟದಲ್ಲಿ ಹೂ ಹಬ್ಬ

ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಲೋಟಸ್ ಟೆಂಪಲ್

ಮುಂಗಾರು ಬುವಿಗೆ ಮುತ್ತಿಕ್ಕಿದೆ. ಅವಿತಿದ್ದ ಬೀಜಗಳು ಮೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅವು ಚಿಗುರೊಡೆದು, ಕಾಂಡದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮೊಗ್ಗು ಚಿಮ್ಮಿಸಿ, ಹೂ ಬಿರಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಶ್ರಾವಣದ ಸಂಭ್ರಮ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಸೊಬಗಿನೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಾಲು ಸಾಲು..
ಶ್ರಾವಣದ ಮೊದಲ ನಾಡ ಹಬ್ಬವೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ಸವ. ಈ ಹಬ್ಬದ ನೆನಪಲ್ಲೇ ಕೆಂಪುತೋಟ ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ `ಹೂವಿನ ಹಬ್ಬ`ವೂ ಆರಂಭ. ನೂರರ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿರುವ ಹೂವಿನ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಈ ಬಾರಿ ರಂಗುರಂಗು ಪುಷ್ಪಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ.
ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಹೂವುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ. ಕುಂಡ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆ, ಇಕೆಬಾನದ ವಿರಾಟ ದರ್ಶನ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ತಂಪಾಗುವ ಪುಷ್ಪೋತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ ಇಳಿ ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ `ಸಂಗೀತ ರಸಸಂಜೆ`ಯ ವಿಶೇಷ.

ಕೋನಾರ್ಕ್ ಸೂರ್ಯದೇವಾಲಯ

ಪ್ರದರ್ಶನ `ಮೆನು`
ಕೆಂಪುತೋಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ಸವದ ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು `ದೆಹಲಿಯ ಲೋಟಸ್ ಮಂದಿರ`ಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ `ಕಮಲ`ದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಗಾಜಿನಮನೆಯ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ವೇತ ಕಮಲ ಶಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲಸಲಿ ಎಂದು ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ ಹಾರೈಸುತ್ತಿದೆ.

32 ಅಡಿ ಅಗಲ, 22 ಅಡಿ ಉದ್ದ, ಮೂರೂವರೆ ಲಕ್ಷ ಹೂವುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ `ಕಮಲ`ದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಕಾರ್ನೇಷನ್, ಸುಗಂಧರಾಜ ಪುಷ್ಪಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಶ್ವೇತವರ್ಣದವು.
ಕಮಲದ ಸುತ್ತ `ಫ್ಲೋರಲ್ ವ್ಹೀಲ್` (ಹೂವಿನ ಚಕ್ರ) ಚಿತ್ತಾರಗಳಿವೆ. ಒಂದೂ ಮುಕ್ಕಾಲು ಲಕ್ಷ ಜರ್ಬೆರಾ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ `ಹೂ ಚಕ್ರ` ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒರಿಸ್ಸಾದ ಕೊನಾರ್ಕ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ `ಚಕ್ರ`ದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ ಈ ಹೂ ಚಕ್ರ.
ಊಟಿಯ ಶೀತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ವಿಭಾಗದವರು ಬೆಳೆಸಿರುವ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ತಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ವರ್ಷ 56 ಬಗೆಯ ಪುಷ್ಪಗಳಿವೆ.  ಸ್ವಾಟಿಸ್, ಲಿಸೀತಿಯಂ, ಸೈಕ್ಲೋಮಿನ್, ಅಗಫಾಂತಸ್, ರೆಡ್ ಹಾಟ್ ಪೋಕರ್, ಕ್ಯಾಲಾಲಿಲ್ಲಿ.. ಇತ್ಯಾದಿ. ಇವೆಲ್ಲ  ಗಾಜಿನಮನೆಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಆಂತೋರಿಯಂ – ಹೈಟೆಕ್ ಪುಷ್ಪೋದ್ಯಮದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ. ಸುಮಾರು 12 ವಿಧದ ಆಂತೋರಿಯಂ ಪುಷ್ಪಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿವೆ.

ಬಟರ್ ಫ್ಲೈ ಕಾರ್ನರ್

ಇಕೆಬಾನ ಸ್ಪೆಷಲ್
ಬೆಂಗಳೂರಿಗೂ ಇಕೆಬಾನಕ್ಕೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ. ಅದರ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಪರಿಣತರಾದ ಲೀಲಾ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಇಕೆಬಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  `ಶತಮಾನದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿರುವ ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ` ಲೀಲಾ ಅವರು ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ತಿರುವನಂತಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ `ಇಕೆಬಾನ` ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಎಎಲ್, ಜೆಡ್ – ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿದಂತೆ 230 ವಿವಿಧ ಕಂಪೆನಿಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಅಂದದ ಕೈತೋಟ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಮನೆ ಮಾಲೀಕರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ತರಕಾರಿ ವೈವಿಧ್ಯ
ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಹೀಗೆಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರಿಗೆ ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿರುವ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ತರಕಾರಿಗಳೇ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಈ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕುರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡುವ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ ಕೂಡ ಇದೆ.
ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಜಾಮ್, ಜೆಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಜ್ಯೂಸ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯ ಉಪ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಗದೀಶ್.ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆದಿರುವುದು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೈಲೈಟ್. ಜತೆಗೆ ತೋಟ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಸಲಕರಣೆಗಳೂ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಗೊಬ್ಬರ, ಔಷಧ ಪರಿಕರಗಳ ಮಾರಾಟದ ಮಳಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾನಗರದ 12 ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ನರ್ಸರಿಗಳು ಹೊಸ ಹೊಸ ಗಿಡಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿವೆ.

ಸಂಗೀತದ ರಸದೌತಣ

ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತಂಪು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಒಂದಷ್ಟು ಮನ ತಣಿಯಬೇಕಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯವರು ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಸಂಜೆ 4ರಿಂದ 7 ರವರೆಗೆ `ಸಂಗೀತ ಸಂಜೆ` ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಂದವರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಜೆ ಒಂದು ಬೋನಸ್. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಗಾಯಕರು ಗೀತಗಾಯನ ಪ್ರಸ್ತುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

13ರಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿದೆ. ಮಿಲಿಟರಿಯ 40 ಮಂದಿ ಹೆಸರಾಂತ ವಾದ್ಯಗಾರರು ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತದ ರಸದೌತಣ ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್ ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನದ 99 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಯೋಜಿಸಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.

ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್ ಸುತ್ತಿ ಸುಸ್ತಾದರೆ, ನಿಮ್ಮ ದಣಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ ನೀಗಿಸಲು ಗಾಜಿನಮನೆ ಸುತ್ತ 120 ಮಳಿಗೆಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕುರುಕುಲು ತಿಂಡಿ, ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಲಭ್ಯ.
ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕ ಮೇಲೆ, ಇನ್ನೇಕೆ ತಡ; ಪುಷ್ಪೋತ್ಸವದ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸವಿ ಸವಿಯಲು ಹೊರಡಿ ಸಸ್ಯ ಕಾಶಿಗೆ !

ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳ ರಂಗೋಲಿ

ಪಾರ್ಕಿಂಗ್, ಪ್ರವೇಶ
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ವೈವಿಧ್ಯವಿರುವ `ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ಸವ ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನ`ವನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಬೈಕು, ಕಾರು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದೆಲ್ಲಿ? ನಿಜ, ನಿಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಇಲಾಖೆಯವರು ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಾರಿ ಡಬ್ಬಲ್ ರೋಡ್ ದ್ವಾರ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಾಪುರ ಗೇಟ್ (ಅಶೋಕ ಪಿಲ್ಲರ್ ಕಡೆಯಿಂದ) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು 12,000 ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.


ಪುಟ್ಟ ಕಾಡು, ಅದರೊಳಗೊಂದು ಜಲಪಾತ…

ಎತ್ತಿಪೋತೆ ಅರಣ್ಯದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ

ಚಿತ್ರ ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಯಾವುದೋ ಮಲೆನಾಡಿನ ಭಾಗವಿರಬೇಕು ಎನ್ನಿಸಿರಬೇಕಲ್ವಾ ? ಹಾಗೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ನಿಮ್ಮ ಊಹೆ ತಪ್ಪು. ಇದು ವರ್ಷೊಂಭತ್ತುಕಾಲ ಧಗ ಧಗ ಉರಿಯುವ ಬಿಸಿಲ ನಾಡು ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಒಂದು ಕಾಡಿನ ದೃಶ್ಯ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗೆಳೆಯರಾದ ಶಿವಾನಂದ ಕಳವೆ, ಆನಂದತೀರ್ಥ ಪ್ಯಾಟಿ ಈ ಕಾಡಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.  ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ತುಣುಕು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕೈದು ಫೋಟೋ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ ಪ್ಯಾಟಿ. ಅವನ ಬರಹದೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಗೆಳೆಯ ವಿನೋದ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದನ್ನು ಪೊಸ್ಟಿಸಿದ್ದೇನೆ..

‘ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದರೆ ಬಿಸಿಲಿನ ನಾಡು. ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹಸಿರಿನ ತಾಣವೊಂದು ಇದೆ ಗೊತ್ತೇ?! ಹೌದು… ಇದರ ಹೆಸರು ಕೊಂಚಾವರಂ ಕಾಡು. ಮಿತ್ರ ಶಿವಾನಂದ ಕಳವೆ ಜತೆ ಎರಡು ದಿನ ಸುತ್ತಾಡಿ ಬಂದ ಬಳಿಕ, ಕೆಲ ಚಿತ್ರ ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅಂದ ಹಾಗೆ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ ಕೂಡ ಇದೆ!! ‘ಎತ್ತಿಪೋತೆ’ ಅಂತ ಹೆಸರು. ಇನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಮಗಾಗಿ…

-ಆನಂದತೀರ್ಥ ಪ್ಯಾಟಿ

ಈ ಹಿಂದೆ  ಇದೇ ಕಾಡನ್ನು ಸುತ್ತಾಡಿ ತೋಳಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿರುವ ಕಾಡು ಪ್ರೀತಿಯ ಪರ್ತಕರ್ತ ಗೆಳೆಯ ಬಿ.ವಿನೋದ್ ಕುಮಾರ್  (ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ )  ಬಿಸಿಲ ನಾಡಿನ ಕಾಡು ಕುರಿತು ಖುಷಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರ. ಆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೀಗಿದೆ ;

……This is like a oasis in your district. I had an opportunity to roam in this forest searching for indian grey wolves. This is one of the finest forest patch in this region. if i am not wrong, this joins bidar and gulbarga with some parts of AP. Forest department is declaring this as a wildlife sanctuary.
This amazing forest is facing a major threat from local villagers as all of they directly depend on this forest for firewood.
I request you to focus on this forest  and write some stories, which will definately help to restore this beautiful bio diversity.

ಹೀಗೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಬಿಸಲೂರಿನ  ಈ ಕಾಡು ನೋಡಬೇಕೆನಿಸಿದೆ. ಈ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲೇಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಬಾರದು ? ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಈ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿ.. ಎಂಜಾಯ್್ ಮಾಡಿ.

ಗಾಣಧಾಳು..

ಕಾಡೊಳಗಿನ ಕೆರೆ/ನದಿಯ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ
ಕಾಡಿನೊಳಗೊಂದು ಜಲಪಾತ.. ಊಹಿಸಲೂ ಅಸಾಧ್ಯ
ಗಾಲ್ಫ್ ಅಂಗಳದಂತೆ ಕಾಡುವ ಎತ್ತಿಪೋತೆ ಕಾಡಿನ ಅಂಗಳ
ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನೊಳಗಿನ ರಸ್ತೆ

ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗುಟ್ಟು

೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ..

ಕೆರೆ ಅಂಗಳದ ತುಂಬಾ ಕಳೆ, ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಏರಿ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಪೊದೆಯಂತೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ಮುಳ್ಳು-ಕಂಟಿ ಗಿಡಗಳು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲೂ ತುಂಬದ ಕೆರೆ, ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಲ್ಲದೇ ಸೊರಗಿದ್ದ ತೂಬು, ರಾಜಕಾಲುವೆ… ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಧ್ವಾನವಾಗಿದ್ದ ಆ ಕೆರೆ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಳು ಕೊಂಪೆ..

೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ…
ಹುಲ್ಲು ಹಾಸಿನ ಕೆರೆಯ ಏರಿ. ಜಲಾಶಯದ ಗೋಡೆಯಷ್ಟು ಭದ್ರವಾದ ಕಲ್ಲುಕಟ್ಟಡ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಕೆರೆಯ ತುಂಬಾ ನೀರು.. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಮರಗಳ ಹಸಿರು ಹಾಸು, ಮಳೆ ನೀರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರುವ ಒಡ್ಡುಗಳು, ‘ಕೆರೆ ಸಾಕ್ಷರತೆ’ ಸಾರುವ ನಾಮಫಲಕಗಳು, ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಸುಡು ಬಿಸಿಲಲ್ಲೂ ಬೀಸುವ ತಂಗಾಳಿ… ಮುಂಜಾನೆ – ಸಂಜೆ ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಾ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ ಕೆರೆ ಬಳಕೆದಾರರು..

****

ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಬದಲಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಇದು ಏಕಾ ಏಕಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ. ಕಲ್ಲು-ಮುಳ್ಳುಗಳ ನೆಡಮುಡಿಯ ಮೇಲೆ

ಕೆರೆ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ತಿಳಿ ನೀರು

ಸಾಗುತ್ತಾ ಗುರಿ ತಲುಪಿದ ಕಥೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಶ್ರಮವಿದೆ. ಬದ್ಧತೆಯ ಕೆಲಸವಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಜಲಸಂವರ್ಧನ ಯೋಜನೆಯ ನೆರವಿದೆ. ಸಮುದಾಯಗಳ ಮನಸ್ಸು ಒಗ್ಗೂಡಿದರೆ ಎಂಥಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ‘ಹೂವು ಎತ್ತಿದಷ್ಟೇ’ ಸರಾಗವಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಈ ‘ಕೆರೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ’ಯೊಂದು ಜ್ವಲಂತ ಸಾಕ್ಷಿ !

ಗೋಪಾಲನಹಳ್ಳಿ, ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಚಿಕ್ಕನಾಯ್ಕನಹಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ. ಚಿಕ್ಕನಾಯ್ಕನಹಳ್ಳಿ – ತಿಪಟೂರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ ಈ ಹಳ್ಳಿ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೨೦ ಮನೆಗಳಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ರೈತರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಇಲ್ಲಿನ ಕುಂಟುಂಬಗಳು ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದು ರೀತಿಯಿಂದ ಈ ಕೆರೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಒಟ್ಟು ೪೩.೭೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಕೆರೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ತೋಟಗಳಿವೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಣ್ಣಿನ ಗಿಡಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ ಕೆರೆ ನೀರೇ ಆಧಾರ. ಈ ಕೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಅವಲಂಬನೆಯಿದ್ದರೂ, ಊರಿನವರ‍್ಯಾರೂ ಕೆರೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯತ್ತ ಗಮನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆರೆ ತುಂಬುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಕ್ಕಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೈತರು ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮುಳ್ಳು-ಕಂಟಿಗಳು ಬೆಳೆದು, ಏರಿ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು ಕೆರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಳು ಬಿತ್ತು.

ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಜಲಸಂವರ್ಧನಾ ಯೋಜನ ಸಂಘ ‘ಸಮುದಾಯ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ’ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಚಿಕ್ಕನಾಯ್ಕನಹಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ 40 ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಯೂ ಸೇರಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ರಘು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಊರಿನ ಯುವಕರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಾ, ‘ಕಾಲಭೈರವೇಶ್ವರ ಬನಶಂಕರಿ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ’ ರಚಿಸಿದರು. ಸಂಘದ ೯ ಮಂದಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು, ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ತಗೆದುಕೊಂಡು ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು.
ಸಂಘ ರಚನೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಯೋಜನೆಯ ನಿಯಮದಂತೆ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವೆಚ್ದದಲ್ಲಿ  ಶೇ.೬ ರಷ್ಟನ್ನು ಸಮುದಾಯಗಳು ಭರಿಸಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರ ೧೯,೭೮,೬೦೪ ರೂಪಾಯಿ ನೀಡಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಶೇ ೬ ರಷ್ಟು ಅಂದರೆ  ರೂ.೧,೧೮,೭೧೬ ಗಳನ್ನು ವಂತಿಕೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ಯೋಜನೆ ಈನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿ, ಮನೆ ಮನೆಗೆ ತಿರುಗಿ ವಂತಿಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು.

ಏರಿಗೆ ‘ಹೆಪ್ಪು’, ಕೆರೆಯಂಚಿಗೆ ಹಸಿರು…!

ಹಲ್ಲು ಹೆಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆರೆ ಏರಿ

ವಂತಿಕೆ ಸಂಗ್ರಹದ ನಂತರೆ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಚುರುಕಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಏರಿಯ ಸುತ್ತಲಿದ್ದ ಮುಳ್ಳು – ಕಂಟಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದರು. ಏರಿಯ ಇಳಿಜಾರಿಗೆ ‘ಹೆಪ್ಪು’ ಹೊದಿಸಿ(ಹುಲ್ಲಿನ ತೆಂಡೆಗಳು)ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಳೆಗಾಲ ಶುರುವಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಅರ್ಧ ಕೆರೆ ಹೂಳು ತೆಗೆಸಿದ್ದಾಯಿತು. ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಾಗಿದಂತೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಗರಿಗೆದರಿತು. ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳು ಹೂವು ಪೋಣಿಸಿದಂತೆ ಸರ ಸರ ಸಾಗಿದವು. ಕೆರೆ ಅಂಗಳ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗುತ್ತಲೇ, ಕ್ಯಾಚ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶ(ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಹರಿವ ಸ್ಥಳ)ಕ್ಕೆ ‘ಚಿಕಿತ್ಸೆ’. ಅದರ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯೇ ಕೆರೆ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನೆಡು ತೋಪು ನಿರ್ಮಾಣ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೇ ಟೊಂಕ ಕಟ್ಟಿ ನಿಂತಿದ್ದ ವಿಶೇಷ.

ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೆಲ್ಲ ಕೆರೆ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ದಿನ ಕೃಷಿ ಪರಿಕರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯೂ ಕೆರೆ ಅಂಚಿಗೆ ವರ್ಗವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದೆಡೆ ಗಿಡ ನಾಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ರುಚಿ ರುಚಿಯಾದ ಅಡುಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದಲೇ ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದಾನ ಪೂರ್ಣ. ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರ ನಿರ್ದೇಶನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂಗೆ, ಅತ್ತಿ, ಹೂವತ್ತಿ, ನೆಲ್ಲಿ, ಹುಣಸೆ, ಸೀತಾಫಲ, ಬೇಲ, ಮಾವು, ಸಿಲ್ವರ್ ಓಕ್, ಅಕೇ ಶಿಯಾ, ಕಾಡು ಬಾದಾಮಿ, ನೇರಳೆ, ಮತ್ತಿ, ಹಲಸಿನಂತಹ ೨೨ ಜಾತಿಯ ೧೫೦೦ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಟಿ ಮಾಡಿದರು. ನುಜ್ಜುಕಲ್ಲಿನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿ ತೆಗೆದು ಗಿಡ ನೆಡುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರುವ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಶಕ್ತಿ ಮೆಚ್ಚುವಂಥದ್ದು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವಾದರೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಇದು ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸಿಲಿಲ್ಲವಂತೆ. ಹಬ್ಬದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದಾನ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಊರಿನ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಕಲ್ಲು ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಹಸಿರು ಅರಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ’- ರಘು ಭಾವುಕರಾಗಿ ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ಯಾಚ್ ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದಾನದ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಸಿದ ಕಾಡು-ಹಣ್ಣಿನ ಗಿಡಗಳು

ಗಿಡ ನೆಟ್ಟು ವರ್ಷವಾಗಿದೆ. ನೆಟ್ಟ ಗಿಡಗಳೆಲ್ಲ ಎದೆಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಶೇ.೯೦ರಷ್ಟು ಗಿಡಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ‘ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಂಥ ಫಲಿತಾಂಶ ಎಲ್ಲೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲ ಸಮುದಾಯದ ಶ್ರಮ, ಅನುಸರಿಸಿರುವ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕ್ರಮ’ ಎಂದು ಹರ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸು ತ್ತಾರೆ ಜೆಎಸ್‌ವೈಎಸ್‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಸರ ತಜ್ಞ ನಾಗರಾಜ್. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕಿನ ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರಾದ  ಪಿಯುಷ್ ಡೊಗ್ರಾ ಕೂಡ ಈ ನೆಡುತೋಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವುದು ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರ ಉತ್ಸಾಹ ಇಮ್ಮಡಿಸುವಂತಾಗಿದೆ.

ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ..
ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಗರಿಗೆದರಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ರೈತರ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಮರೆಯಾಗಿದ್ದ ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು( ಹಾರಕ, ಕೊರಲೆ, ನವಣೆ) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆ, ಮೇವಿನ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಸಂಘದವತಿ ಯಿಂದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗೊಂಡು ೨೫ ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧವೆಯರಿಗೆ ಒಂದೂವರೆ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಯ ಸುತ್ತು ನಿಧಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಣದಲ್ಲಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ, ಕುರಿ, ಆಡು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆರೆ ಅಬಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ದನಕರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ‘ಸಂಘದಿಂದ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದ ಹಣವನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಸದಸ್ಯರು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಜ್ಞೆ ವೀಣಾ.

ಕ್ಯಾಚ್ ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆ
ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ರೂವಾರಿ ರಘು(ಎಡಬದಿ) ಜೆಎಸ್ ವೈಎಸ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿ ಪದ್ಮಪ್ರಭ

ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ‘ಮೊದಲು ನೀರು ಬಳಸುವವನಿಗಷ್ಟೇ ಈ ಕೆರೆ ಸೇರಿದ್ದು’ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ಅನುಷ್ಠಾನದ ನಂತರ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ನಡುವೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕೆರೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯ ಕಂಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ನಿತ್ಯ ಒಬ್ಬರಲ್ಲಾ ಒಬ್ಬರು ಕೆರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ರಘು ಹೇಳ್ತಾರೆ, ‘ಈ ಯೋಜನೆ ಕೆರೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಕಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದಿದೆ. ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪಾಠ ಹೇಳಿದೆ. ಕೆರೆಯೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದರೆ, ಇಡೀ ಊರೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದಂತೆ’ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಾಗಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸಿವೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮನ್ವಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ‘ಇದೊಂದು ಮಾದರಿ ಕೆರೆ’ಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯದ ಬದ್ಧತೆ ಅರಿತ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳು ‘ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು’ ಪೈಪೋಟಿಗಿಳಿದಿವೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗ್ರಾಮ ಸಂಘಟನೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಹಲವರು ಗಣ್ಯರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿ ಗೋಪಾಲನಹಳ್ಳಿಯತ್ತ ನೆಟ್ಟಿದೆ.

ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಕಟ್ಟಿದ ಸೇತುವೆ

ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಮುದಾಯ !
ಗೋಪಾಲನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಕೋಡಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಹಳ್ಳ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಹಳ್ಳ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ೩೦ ಮಂದಿ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುದಾರರಿಗೆ ‘ಜಲ ಕಂಟಕ’ವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಜಮೀನಿಗೆ ಹೊ ದವರು ಸಂಜೆಯ ಮಳೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಹಳ್ಳದಲ್ಲಿ ಎದೆ ಮಟ್ಟದ ನೀರು. ಜಾನುವಾರು, ಕುರಿ-ಮೇಕೆ ಹೇಗೋ ಈಜಿ ದಡ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ, ನೀರು ಇಳಿಯುವವರೆಗೂ ಕಾಯಬೇಕಿತ್ತು. ಬೆಳೆ ಕೊಯ್ಲಾದಾಗ, ಕಣ ಮಾಡಿದಾಗ ದವಸ-ಧಾನ್ಯ ಸಾಗಿಸಲು ವಿಪರೀತ ತೊಂದರೆ.
‘ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದಿರಿ. ನಮ್ಮ ಕಷ್ಟನೂ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ, ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಿ’ ಎಂದು ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘದವರು ಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ‘ಇದು ನಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಕೈಚೆಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಂದಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮನ್ವಯಾಧಿಕಾರಿ ನಾಗರಾಜನಾಯಕ್, ಗೋಪಾಲನಹಳ್ಳಿಯ ‘ಸಮುದಾಯದ ಬದ್ಧತೆ’ ಕಂಡು ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಕೊಡಿಸಿದರು. ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘದವರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲೇ ಕಾಮಗಾರಿ ಸಾಗಿದ್ದು ವಿಶೇಷ.  ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಇಲಾಖೆಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ‘ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ‘ಕೋಟಿ ಹಣಕ್ಕಿಂತಲೂ’ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುವುದು ಮಹಿಳಾ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯೆ ಲಲಿತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣ ‘ಮರೋದ್ಯಾನ’

ಬೆಂಗಳೂರಿನ್ಲಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಉದ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಉದ್ಯಾನ ಕೇವಲ ಆಟ, ವಿಹಾರದ ತಾಣವಲ್ಲ.  ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ. ಅಂಥ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ,ಗಿಡ, ಪಕ್ಷಿ, ಕೀಟ ಪ್ರಪಂಚ.. ಹೀಗೆ ಜೀವ ಜಗತ್ತೇ  ಇರಬೇಕು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಇಲದ್ದಿದರೂ ಒಂದಷ್ಟು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಉದ್ಯಾನವೊಂದು ಆರ್‌ಎಂವಿ ೨ನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಕೆಲವರು ‘ಟ್ರೀ ಪಾರ್ಕ್’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಮೇ ೨೨ರ ‘ವಿಶ್ವ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ದಿನ’ದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಆ ಉದ್ಯಾನದ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಸುತ್ತಾಟ.
—————


ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ಮಾತು. ಬೆಂಗಳೂರು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಡಾ.ಎಸ್.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಒಂದು ಮೇಲ್ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ‘ಹಕ್ಕಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಮರ ಹಾಗೂ ಪೊದೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ’ಯಿತ್ತು. ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಬಿಡುವ ಮರಗಳು, ಮೊದೆಗಳು, ಪಾತರಗಿತ್ತಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಗಿಡಗಳು.. ಹೀಗೆ ಸಸ್ಯ-ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲದ ವಾತಾವರಣವಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದರು.
‘ಇಂಥ ಮರಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಆಗಷ್ಟೇ ಅವು ಜೀವಂತ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗುತ್ತವೆ’ ಎನ್ನುವುದು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತುಂಬಾ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಅಂಥ ಮರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಅಂಥ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಉದ್ಯಾನ ನಿರ್ಮಿಸುವ ‘ಸಾಹಸ’ಕ್ಕೆ ಯಾರೂ ಮುಂದಾದಂತಿಲ್ಲ.
ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಬಡಾವಣೆಯ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ಯಾನಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. ಆ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಂವಿ ೨ನೇ ಹಂತದ್ಲಲಿರುವ ೧೮ನೇ ವಾರ್ಡ್ ನ ೨ನೇ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಯ ‘ಟ್ರೀ ಪಾರ್ಕ್(ಇದು ಜನರಿಟ್ಟ ಹೆಸರು)’ ಕೂಡ ಒಂದು. ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ೧೫೦ ರಿಂದ ೨೦೦ ಮರಗಳಿವೆ. ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಈ ಮರಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಓಡುತ್ತಾ ಓಡುತ್ತಾ ೪೫ರಿಂದ ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿವೆ. ಅಲ್ಲೇ ಒಂದೊನ್ನೊಂದು ಸಂದಿಸಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ನೆರಳು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ಇಲಿ ಬಹಶಃ ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೆರೈಟಿಯ ಮರಗಳಿರಬಹುದು. ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಗ್ಲಿರಿಸೀಡಿಯಾ, ಬೋಗನ್‌ವಿಲಾ ಇದೆ. ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಾಗೆ ಮರ ಹೋಲುವ ಮೇವಿನ ಮರ, ಜಕರಾಂಡ(ನೀಲಿ ಹೂ ಬಿಡುವ ಮರ), ಕಾಪರ್ ಪಾಡ್(ಹಳದಿ ಹೂವಿನ ಗಿಡ), ಅಶೋಕ ಗಿಡ.. ಹೀಗೆ ಪಾರ್ಕ್ ಸುತ್ತಿದರೆ ‘ಮರದ ಕುಟುಂಬ’ ಗುರುತಿಸುವವರಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯಬಹುದು.
ಇಷ್ಟು ಮರಗಳ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಬೇಲಿಯ ಹೂವುಗಳಿವೆ. ಪೊದೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಪಾತರಗಿತ್ತಿ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಸುತ್ತಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಗಮನಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಹೂವು ಅರಳುವ ಕಾಲದ್ಲಲಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ್ಲಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣಗಳ ಹೂವು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಎತ್ತರದ ಮರಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆಯಂತಹ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಹಾರಾಡುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಕರಂದ ಹೀರಲು ದುಂಬಿಗಳೂ ಬರುತ್ತವೆ.

ಕೆನಾಪಿಗಳ ಸಂಗಮ

ಅಂದಾಜು ಅರ್ಧ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿರುವ ಈ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಎಲೂ ಕೃತಕ ವಾತಾವರಣವಿಲ್ಲ. (ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಾರಂಜಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ನೆಲ ಹಾಸುಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಹೊದಿಸಿಲ್ಲ. ನೀರು ಹೀರುವ ಹ್ಲುಲು ಹಾಸಿಲ್ಲ. ವಾಕಿಂಗ್ ಪಾತ್, ಮರಗಿಡಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳ ಎಲ ಕಡೆಯೂ ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಅಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸುರಿದ ಮಳೆ ನೀರು ಒಂದೇ ಒಂದು ಹನಿ ಆಚೆ ಹೋಗದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಇಂಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಲಿ ಹುಲ್ಲು ಬೀಜಗಳಿಗೆ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ತೆಂಡೆಗಳು ಬೆಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ.
ಇಲಿನ ಗಿಡ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಗೊಬ್ಬರ-ಮಣ್ಣು ಎಲ್ಲ ಇಲ್ಲೇ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗಿಡ ಮರಗಳು ಉದುರಿಸುವ ಎಲೆಗಳು ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಆಗುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಇಂಗಾಲದ ಅಂಶವನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಾದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಶಿ ಮಾಡಿ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಗೊಬ್ಬರ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಈ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆ ಇಲ್ಲ. ಎರೆಹುಳು ಹಾಗೂ ಭೂಮಿ ಅಗೆಯುವ ಜಾತಿಯ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೀಟಗಳೇ ಇಲಿನ ಉಳುಮೆಗಾರರು. ‘ಅಲಿನ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೆದಕಿದರೆ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯ ಬಯಲಾಗುತ್ತದೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷದಿಂದ ಈ ಪಾರ್ಕ್ ಸುತ್ತಾಡುವ ವಿಶ್ರಾಂತ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಎ.ಆರ್.ಎಸ್.ಶರ್ಮಾ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯದ ಸೊಗಸಿರುವ ಈ ಪಾರ್ಕ್ ಸುತ್ತಾಡಿದರೆ ಪುಟ್ಟ ಕಾಡು ತೋಟ ಹೊಕ್ಕ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದ್ಯಾನದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಪಟ್ಟೆಗಳು

ಬಡಾವಣೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪಾರ್ಕ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ‘ಮೊದಲು ಸುತ್ತಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳೇ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡುತ್ತ್ದಿದೆವು. ಕೆಲವರು ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಳೆ ತೆಗೆಯುತ್ತ್ದಿದರು. ನೀರು ಹನಿಸುತ್ತ್ದಿದರು. ಪಾರ್ಕ್ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಪ್ರಮುಖರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಉಮಾ ಮುಖರ್ಜಿಯವರು ಪಾರ್ಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲ ತಟಸ್ಥವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಕೆ ಯವರು ನಿರ್ವಹಣೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು’ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು ನಿವಾಸಿ ಶ್ರೀಮತಿ.
ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿರಬೇಕೆನ್ನುವುದ ಈ ಬಡಾವಣೆಯವರ ಉದೇಶ. ಕಾಲಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಲ್ಲು ಹಾಸುಗಳಿಲ್ಲ. ‘ಒಮ್ಮೆ ಸ್ಲಾಬ್ ಹಾಕುತ್ತೇವೆಂದು ಪಾಲಿಕೆಯವರು ಮುಂದಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡಿ, ಕಲ್ಲು ಹಾಕದಂತೆ ತಡೆದವು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಇಲಿನ ವಾಕರ್‌ಗಳು. ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆದರೆ ಕಾಲು ನೋಯುತ್ತದೆ. ಮರಳಿನ ಸ್ಪರ್ಶ ಆಕ್ಯುಪಂಚರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿದ್ದರೆ ಮಳೆ ನೀರು ಇಂಗಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಹತ್ತಾರು ಮಂದಿ ಪಾರ್ಕ್ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಜೊತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಆಟವಾಡಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಉದ್ಯಾನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಈ ಪಾರ್ಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ವರೂಪ ವಿರೂಪವಾಗಬಾರದೆಂಬ ಕಾಳಜಿಯೂ ಇದೆ. ಸದ್ಯ ಪಾಲಿಕೆಯವರು ಇಲ್ಲಿನ ಗಾರ್ಡ್‌ನರ್ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು. ವಾಕಿಂಗ್ ಪಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ ಮರಳು ಹಾಕಿಸಬೇಕು. ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಬೇಕು. ಹಸಿರು ಉಸಿರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಪಕ್ಕದ ಚರಂಡಿಯಿಂದ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮುವ ‘ದುರ್ನಾತವನ್ನು’ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಪಾರ್ಕ್ ಸಮಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರೆ ಸಾಕು ಎನ್ನುವುದು ಇಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಸದಾ ವತ್ಸಲೇ ಮಾತೃಭೂಮಿ…!

ಭೂಮಿಯನ್ನು ‘ಮಾತೃಭೂಮಿ, ಭೂಮ್ತಾಯಿ’ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ವನ್ಯ, ಖನಿಜ ಖಜಾನೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ‘ರತ್ನಗರ್ಭಾ ವಸುಂಧರೆ, ಹಸಿರು ನೀಲಾಂಬರ ಭೂಷಿತೆ’ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ. ‘ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ ಭೂ ತಾಯಿಯ ನಾ ಹೇಗೆ ತಾನೆ ಮರೆಯಲಿ…’ ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಭೂಮಿ ಒಂದು ಗ್ರಹವಾದರೂ, ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ‘ಮನೆ’. ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಯೂ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ. ಆದರೆ ಅದು ನಮ್ಮಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ. ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಎರವಲಾಗಿ ಪಡೆದದ್ದು. ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ, ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲಿದೆ !

ಆದರೆ ನಾವೇನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ಇಂಥ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಸೌಲಭ್ಯ, ಸೌಕರ್ಯಗಳ ದುರಾಸೆಯಿಂದ ಬಲಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಭೂಮಿ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತಾನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಾಡು- ಮೇಡು, ಕೆರೆ-ಹೊಂಡ, ಗುಡ್ಡ-ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ದಾಹ ತೀರಿಕೆಗಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಬರಿದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿ ಬಗೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಸೋಬಲಕ್ಕಿ ಇಟ್ಟು ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಮಗಳಂತೆ ಕಾಣಬೇಕಿದ್ದ ಭೂಮಿಗೆ ವಿಷಕಾರಕ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಜೀವಜಂತು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅಳಿದುಳಿದ ನಿಸರ್ಗವನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಷ ಪ್ರಾಶನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ‘ನಿಸರ್ಗ ಕುಟುಂಬ’ದ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಋತುಮಾನಗಳನ್ನೇ ಏರು ಪೇರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ!

ಕೇಳಿಸದೇ ಭೂ ದೇವಿಯ ಆರ್ತನಾದ

ನಿಸರ್ಗದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಇಂಥ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಒಡಲು ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭೂಮಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ಕಣ್ಣೀರು ಪ್ರವಾಹ, ಸುನಾಮಿಯಾಗಿ ಹಳ್ಳಿ, ನಗರ, ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮರುಭೂಮಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಏರುಪೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳು ಅವತರಿಸುತ್ತ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾನವನ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕೃತಿ ಯುದ್ಧ ಸಾರುತ್ತಿದೆ.

ಕೇಳಿಸದ ಭೂದೇವಿ ಆರ್ತನಾದ:
ಭೂಮಿ ತನಗಾಗುವ ನೋವನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಾನಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣ ಏರುಪೇರು ಮಾಡಿ, ಸೋನೆ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ, ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಂಪಿಸಿ, ‘ನೋಡ್ರಪ್ಪಾ, ನನಗೆ ನೋವಾಗ್ತಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅವಾಂತರಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ’ ಎಂದೆಲ್ಲ ಬೇಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೇ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಪೃಥ್ವಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಮಾನವ, ತಾಯಿಯ ಆರ್ತನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ನಿಸರ್ಗಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗದೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಲು ಮಹೀಪತಿಯಾಗಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾನೆ. ಇಂಥ ಅಟ್ಟಹಾಸಗಳಿಗೆ ಭೂ ತಾಯಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಚಂಡಮಾರುತ, ಭೂಕಂಪ, ಬರಗಾಲದಂತಹ ವಿಕೋಪಗಳ ರುದ್ರ ನರ್ತನದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ!
ಇದು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ ನಿಂತ ಜಾಗವೇ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ದೇಶಗಳು ಆಕೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾದಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಳಯ ಎಂಬುದು ದೇವಾನು ದೇವತೆಗಳ ಶಾಪವಲ್ಲ. ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆಯಿಂದ ಮಾನವ ನಿಸರ್ಗದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ ಪ್ರತಿಫಲ.
ಅಂಥ ಅಪಾಯದ ಕರೆಗಂಟೆ ಈಗಾಗಲೇ ದೂರದ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದೆ. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೂ ತಟ್ಟಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ನಾವು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಅಪಾಯ ಖಚಿತ.

ಹಾಗಾದರೆ ನಾವೇನು ಮಾಡಬಹುದು ?
ಇರುವುದೊಂದೇ ಭೂಮಿ, ಉಳಿಸುವುದೊಂದೇ ನಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ! ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅನಾಹುತಗಳ ಸುನಾಮಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಹೇಗೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? ಚಿಂತಿಸಬೇಡಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಪರಿಸರ ಉಳಿಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕಂಕಣ ಬದ್ಧರಾಗಿ. ನಿತ್ಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತಹ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಡುತ್ತೇನೆಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ. ಅದರಂತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಿ. ಪರಿಸರ ಉಳಿದರೆ ಭೂಮಿ ಉಳಿದೀತು. ಭೂಮಿ ಉಳಿದರೆ ನಾವು ಉಳಿಯುತ್ತೇವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮೊದಲು ನೀವು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಿ, ನಂತರ ನಿಮ್ಮೊಡನಿರುವವರನ್ನೂ ಕೈಹಿಡಿದು ಕರೆತನ್ನಿ.

ಏಪ್ರಿಲ್ 22, ವಿಶ್ವ ಭೂಮಿ ದಿನಾಚರಣೆ

‘ಭೂಮಿ ರಕ್ಷಣೆ’ಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಜನ-ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಸೆನೆಟರ್ ಗೆರಾಯ್ಡಿ ನೆಲ್ಸನ್ 1972ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 22ರಂದು ಭೂಮಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತು ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ‘ವಿಶ್ವ ಭೂಮಿ ದಿನ’ ಆರಂಭಿಸಿದ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ‘ದಿನ’ 1990ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ 141ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ…
ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ‘ವಿಶ್ವ ಭೂಮಿ ದಿನವನ್ನು’ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬಾರಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಡಾಲರ್ಸ್ ಕಾಲೊನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೀನ್ ಪಾತ್ ಎಕೋ ಫೌಂಡೇಷನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬಿಸಿಐಎಲ್, ಪ್ರಿಸ್ಟೀನ್, ಡೈಲಿ ಡಂಪ್, ಭೂಮಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ಧಾನ್ಯ ಸೇರಿ ಹದಿನಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳು ‘ವಿಶ್ವ ಭೂಮಿ ದಿನ’ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿವೆ.

‘ರಾಗಿ ಆಹಾರ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಸಂತೆ’ ಎಂಬ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ರಾಗಿಯ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನವಿದೆ. ಪರಿಸರ ಕುರಿತ ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯ, ಸಾವಯವ ಊಟ, ಜೊತೆಗೆ ಜಾನಪದ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ‘ಗೋ ಗ್ರೀನ್ ನಡಿಗೆ’ಯಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಗ್ರೀನ್‌ಪಾತ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎಚ್.ಆರ್.ಜಯರಾಮ್.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಅಕ್ಷರ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟ ಸಾಹಿತಿ ಎಸ್.ಜಿ.ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ, ನಾಡೋಜ ಕೃಷಿಕ ನಾರಾಯಣರೆಡ್ಡಿ, ಪರಿಸರ ತಜ್ಞ ಹರಿಹರನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಗಣ್ಯರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳ: ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಪಾತ್ ಎಕೋ ಫೌಂಡೇಷನ್, 348, ಡಾಲರ್ಸ್ ಕಾಲೊನಿ, ಆರ್‌ಎಂವಿ ಕ್ಲಬ್ ರಸ್ತೆ, ಆರ್‌ಎಂವಿ 2ನೇ ಹಂತ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10.30. ಮಾಹಿತಿಗೆ: 4160 6003, 4266 4777.

ಭೂಮಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಟಿಪ್ಸ್

  • ಭೂಮಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಸೆಮಿನಾರ್ ನಡೆಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಪಂಚತಾರಾ ಹೋಟಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಭಾಷಣವೂ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಳಿಲುಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ. ಈ ಸಲಹೆಗಳನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.
ಭೂಮಿ ರಕ್ಷಣೆ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಹೊಣೆ
  • ಎಲ್ಲಾದರೂ ಒಂದು ಗಿಡ ನೆಡಿ. ಅದನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ. ನೀವು ಗಿಡ ನೆಟ್ಟರೆ ಸಾಲದು. ನಿಮ್ಮ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರನ್ನೂ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿನ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಗಿಡವನ್ನು ನೆಡಿಸಿ. ಆ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಅದರ ಹೆಸರಿಡಿ. ಆ ಗಿಡಕ್ಕೆ ನೀರು, ಗೊಬ್ಬರ, ಆರೈಕೆ ಪೋಷಣೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೊಡಿ. ಗಿಡದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ವಿವರಿಸಿ. ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಈ ವಿಧಾನ ಅನುಸರಿಸಿ.
  • ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ವಹಿಸಿ. ನಿತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ. ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಾಗುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ. ನೀರು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಇರಲಿ. ನೀರು ಪೋಲಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕೆಲಸ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ.
  • ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುಗಳ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿ. ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಗದ ಮರುಬಳಕೆಯಾಗಲಿ.
  • ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಮಿತವಾಗಿರಲಿ. ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನೇ ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ. ಬುರುಡೆ ಬಲ್ಬ್ ಬದಲು ಸಿಎಫ್‌ಎಲ್, ಎಲ್‌ಇಡಿ ಬಳಸಿ. ಇವು ದುಬಾರಿ. ನಿಜ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕ.
  • ಒಂದು ಶಾಂಪೂ, ಒಂದು ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವ ಸೋಪು ನಿಮ್ಮೂರಿನ ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮಲಿನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಜಲಚರಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತವೆ. ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಾವಿಗೆ ನೀವು ಹೊಣೆಯಾಗುತ್ತೀರಿ. ಶಾಂಪೂ, ಸೋಪು ಬದಲಿಗೆ ಸೀಗೆಪುಡಿ ಅಂಟುವಾಳಕಾಯಿ ಬಳಸಿ.
  • ಸಂಚಾರ ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲೂ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಕಾರ್-ಪೂಲಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಬಹುದು. ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಚಾರ ಸಾಧನವಾದ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸಬಹುದು.
  • ಸಿಗ್ನಲ್ ಇರುವ ಕಡೆ ವಾಹನಗಳು, ಅದರಲಿಯ್ಲೂ ಬೈಕುಗಳನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡಿ. ಇದರಿಂದ ಹೊಗೆ ಉಗುಳುವುದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇಂಧನ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
    • ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಕಾಫಿ/ ಚಹಾ ಕುಡಿಯುವಾಗ ಪಿಂಗಾಣಿ ಕಾಫಿ ಕಪ್ಪನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಕಾಫಿ ಕುಡಿದಾದ ಮೇಲೆ ತೊಳೆದು ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಕಾಗದದ ಕಪ್ ಬಳಸದಿರಲು ಇದು ಸುಲಭ ಮಾರ್ಗ.
    • ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ದೀಪ, ಮಾನಿಟರ್, ಪ್ರಿಂಟರ್, ಸ್ಪೀಕರ್, ಫ್ಯಾನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹಿತ-ಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿ. ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ವಿಚ್-ಆಫ್ ಮಾಡಿ. ಇದರಿಂದ ಕಂಪೆನಿಗೆ ಲಾಭ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ನೀವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಸೇವೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ.

ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾರಗಳ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ

ಬಿದಿರಿನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು. ಒಳಗೆ ಹಸಿರು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳ್ಳನೆಯ ಗೆರೆಗಳ ಚಿತ್ತಾರಗಳು. ಕಂಬಗಳ ನಡುವೆ, ಕಿಟಕಿಯ ಪಕ್ಕ, ಬಾಗಿಲು, ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಬದಿಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಚಿತ್ತಾರಗಳ ಸೊಬಗು. ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಹಲವು ಕಾಯಕಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿವೆ! ಗೆರೆಗಳನ್ನೇ ಬಾಗಿಸಿ, ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತಿಸಿ ಬಿಡಿಸಿರುವ ‘ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾರಗಳು’ ಶಾಲೆ ಅಂದವನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿವೆ!

ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾರಗಳ ಸಿರಿವಂತಿಕೆಯನ್ನೇ ಧರಿಸಿನಿಂತಿರುವ ಈ ಶಾಲೆಯ ಹೆಸರು ಟ್ವಿಂಕ್ಲರ್ಸ್‌ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಾಗರಬಾವಿ ಬಡಾವಣೆಯ ಎನ್‌ಜಿಇಎಫ್ ಲೇಔಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಕೆ.ಎಸ್.ಜಗನ್ನಾಥ ಗುಪ್ತ ಈ ಶಾಲೆಯ ಸ್ಥಾಪಕರು. 350 ಮಕ್ಕಳು ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಶಾಲೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದೇ ಮಿಕ್ಕಿಮೌಸ್, ಟೆಡ್ಡಿ ಬೇರ್. ಟಿವಿ, ಪುಸ್ತಕ, ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಬೋರ್ ಹೊಡೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳು, ಶಾಲೆ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿದ್ದ ಅವೇ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ‘ವರ್ಲಿ ಕಲೆ’ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಗುಪ್ತ ಅವರಿಗೆ  ತಮ್ಮ  ಶಾಲೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೂ ಇಂಥ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಬಾರದೇಕೆ? ಅನ್ನಿಸಿತು. ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ‘ಸ್ಥಳೀಯ ಶ್ರಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕ ಸತ್ಯಜಿತ್ ಅವರ ಮೂಲಕ ಮಂಡ್ಯದ ಕಲಾವಿದ ಸೋಮವರದ ಅವರ  ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಸತ್ಯಜಿತ್ ಅವರ ಮಗ ಈ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಸೋಮವರದ ಅವರ ಕಲಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಗುಪ್ತ ಅವರ ‘ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಎರಡೂ ಸಮಾಗಮಗೊಂಡು ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾರಗಳು ಅರಳಿದವು!

ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ತಾರಗಳ ನೋಟ

ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಮಕ್ಕಳು ಓಡಾಡುವ, ಊಟ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಆಟವಾಡುವ ಸ್ಥಳದ ಪಕ್ಕದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಸಲಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಣದ ಜೀವನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಬೇಸಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾದ ಉಳುಮೆ, ಚಕ್ಕಡಿ ಓಟ, ಬಿತ್ತನೆ, ಧಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ 20 ರಿಂದ 25 ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅರಳಿವೆ. ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಅರಣ್ಯ,ಪರಿಸರ, ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪಾಠಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವಿಮಾನ, ಹಳೆಕಾಲದ ಉಗಿಬಂಡಿ,  ಬಸ್ಸು, ಲಾರಿ, ಮೋಟರ್ ಬೈಕ್ ಮತ್ತಿತರ ವಾಹನಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ.

‘ಇಲ್ಲಿನ ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಇವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ  ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಗುಪ್ತ.

ಮಕ್ಕಳ ಮನೋ ವಿಕಾಸ: ‘ಮಕ್ಕಳ ಮುಗ್ಧ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಖುಷಿ ಕೊಡುವಂತಹ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಬೇಕು. ಆ ಚಿತ್ರ ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಮಕ್ಕಳು ತಾವೂ ಚಿತ್ರ ಬರೆಯಲು ಮುಂದಾಗಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ‘ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಕಲೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸೋಮವರದ. ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ರಚಿಸುವುದು ಸುಲಭ ಹಾಗೂ ಅವು ಜನರಿಗೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅರ್ಥವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ಸೋಮವರದ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿದ್ದೇನೆ. ‘ಹಸಿರು ನಿಸರ್ಗದ ಸಂಕೇತ. ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತಂಪು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮರಗಳಿವೆ. ಹಸಿರು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಗೆರೆಗಳು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಚಿತ್ತ ನೋಡುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ

ಶಾಲೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲಕರು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಉತ್ತೇಜನಗೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗುಪ್ತ ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಶಾಲಾ ಕಟ್ಟಡದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೂ ವರ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೇ  ಬರೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಟ್ವಿಂಕ್ಲರ್ಸ್‌ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ ಶಾಲೆಯ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರೀ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಶಾಲೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣಗಳ ರಾಡಿ ಎಬ್ಬಿಸುವ ಬದಲು ಸೌಮ್ಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಕರ್ಷಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.

ಟ್ವಿಂಕ್ಲರ್ಸ್‌ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ ಶಾಲೆಯ ದೂರವಾಣಿ ನಂಬರ್- 23213135. ಸೋಮವರದ ಅವರ ಮೊಬೈಲ್ ನಂಬರ್ – 9743512174.

ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳೇ, ಬನ್ನಿ ಗೂಡಿಗೆ !

ಗೂಡಿಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ

ಗುಬ್ಬಿ ಗುಬ್ಬಿ ಚಿಂವ್ ಚಿಂವ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಯಾರನ್ನು ?ಆಚೆ ಈಚೆ ಹೊರಳಿಸಿ ಕಣ್ಣು ನೋಡುವೆ ಏನನ್ನು? ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಕೊಂಕಿಸಿ ಕೊರಳನು ಹುಡುಕುವೆ ಏನನ್ನು?
– ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ, ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲ್ಲಲಿ ಕತ್ತು ಟಂಕಿಸುತ್ತ ಕುಳಿತ್ದಿದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳತ್ತ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತಾ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಈ ಪದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತ್ದಿದರು. ಈಗ ಆ ಪದ್ಯಗಳೂ ಇಲ. ಶಾಲೆ ಬಳಿಗೆ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳೂ ಸುಳಿಯುವುದ್ಲಿಲ. ಆ ಪ್ರಮಾಣದ್ಲಲಿ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳು ನಮ್ಮನಗರದಿಂದ ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಉದ್ಯಾನನಗರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಬೆಂಗಳೂರಿನ್ಲಲಂತೂ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳನ್ನು ’ದುರ್ಬಿನ್’ ಹಾಕಿ ಹುಡುಕಬೇಕು.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಾದ್ಯಂತ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆ, ಮೆಟ್ರೊ, ಮಾನೋ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಗಗನ ಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ.. ಹೀಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಾಲು ಸಾಲು. ಪರಿಣಾಮ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗ್ದಿದ ಗಿಡ-ಗಂಟೆಗಳು ನಾಪತ್ತೆ. ಪರಿಣಾಮ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಲು ಗುಬ್ಬಿಗಳಿ ಸ್ಥಳವ್ಲಿಲ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸೀಸ ಮಿಶ್ರಿತ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಬಳಕೆಯಿಂದ ವಾತಾವರಣದ್ಲಲಿ ಮೀಥೈಲ್ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಸೇರ್ಪಡೆ. ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳ ಆಹಾರವಾದ ಕ್ರಿಮಿ ಕೀಟಗಳೂ ಕಲ್ಮಶಗೊಂಡವು. ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಗೂಡಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತ್ದಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳೂ ಇಲವಾದವು. ಆಹಾರ, ಆವಾಸ ಎರಡೂ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಸಂತತಿಯೂ ನಶಿಸಿ ಹೋಯಿತು.

ಹೀಗೆ ಇನಿಸು-ಮುನಿಸಿನಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರುವ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆತರುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಗರದ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಕನ್ಸರ್‌ವೇಷನ್ ಇಂಡಿಯಾ(ಬಿಸಿಐಎಲ್) ಸಂಸ್ಥೆ ‘ಗುಬ್ಬಿ ಗೂಡು’ ಎಂಬ ನೂತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦ರ ‘ವಿಶ್ವ ಮನೆಗುಬ್ಬಿ ದಿನ’ದಂದು ‘ಮತ್ತೆ ಗೂಡಿಗೆ ಬಾ ಗುಬ್ಬಿ’ ಎಂಬ ಘೋಷ ವಾಖ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

ಗುಬ್ಬಿ ಗೂಡು ಪರಿಕಲ್ಪನೆ:
ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣದ್ಲಲಿ ಮಂಚೂಣಿಯ್ಲಲಿರುವ ಬಿಸಿಐಎಲ್ – ಝೆಡ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮೃಗಾಲಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಕನಸಿನ ಕೂಸು ‘ಗುಬ್ಬಿ ಗೂಡು’ ಯೋಜನೆ. ಗುಬ್ಬಿಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ವಾಸ, ಇಚ್ಛೆ ಪಡುವ ಆಹಾರ ನೀಡಿ, ಅವುಗಳ ಸಂತತಿ ವೃದ್ಧಿಸುವುದು ಯೋಜನೆ ಉದೇಶ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ವಿಶೇಷವಾದ ‘ಗುಬ್ಬಿ ಗೂಡನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಈ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ವಿತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗೂಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ, ಪೊದೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಹೂವು, ಹ್ಲುಲು, ಬಳ್ಳಿ.. ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಗುಬ್ಬಿಗಳ ಸಂತಾನ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ’ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ. ಯೋಜನೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಆದರೆ ೧೦ ಲಕ್ಷ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಗುರಿಯಿದೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಬಿಐಸಿಎಲ್‌ನ-ಝೆಡ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಸಿಇಒ ಕ್ರಿಷ್ ಮುರುಳಿ ಈಶ್ವರ್.

ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಗೂಡು

ಬೊಂಬಾಟ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ :
ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಮೂರೂವರೆ ಸಾವಿರ ಜನರು ಗುಬ್ಬಿ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ್ದಿದಾರೆ. ೫೦೦ ಶಾಲೆಗಳು ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಆವರಣದ್ಲಲಿ ತೂಗು ಹಾಕಿವೆ. ‘ಗುಬ್ಬಿ ಸಂತತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಆರಂಭ ದೊರೆತಿದೆ. ಇದೇ ವೇಗ ನಿರಂತರವಾಗ್ದಿದರೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ್ಲಲಿ ಗುಬ್ಬಿ ಸಂತತಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವುದರ‍್ಲಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಗೂಡು ವಿತರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಹರೀಶ್.

ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು ?
ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೇ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳು ಬರುವುದ್ಲಿಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷಿ ತಜ್ಞ ಹರೀಶ್ ಭಟ್ ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೀಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ‘ ‘೨೦೦೩ರಿಂದ ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಕರೆತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣು ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳು ಮನೆಯ ಕಂಪೌಂಡ್ ಬಂದವು. ಕಾಳು, ನೀರು ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ಆರೇಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೨೬ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈಗ ನಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಆಹಾರ ಪಡೆಯುವಷ್ಟು ಗೆಳೆಯಾರಿವೆ. ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳು ಕೇಳುವುದು ವಾಸಕ್ಕೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ತಾಣ, ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಆಹಾರ. ಇವ್ದಿದರೆ ಖಂಡಿತ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ’ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ಒಟ್ಟಾರೆ ಉದ್ಯಾನ ನಗರಿಗೆ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳನ್ನು ಕರೆತರುವ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕಾಣೆಯಾಗಿರುವ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗೂಡಿಗೆ ಕರೆತರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಎಲರೂ ಕೈ ಜೋಡಿಸಬೇಕಿದೆ. ಗುಬ್ಬಿ ಗೂಡುಗಳಿಗಾಗಿ ಸಹಾಯವಾಣಿ ೮೪೩೧೮೪೮೨೨೪(Sಏಉ ೧ಖಿ ಎಖಿಆಆಐ)ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವವರೇ ಗಮನಿಸಿ:
ಮನೆ ಅಂಗಳದ್ಲಲಿ ಗುಚ್ಛವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ನಾಲ್ಕಾರು ಹೂವಿನ ಗಿಡ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಾಸವಾಳ) ನೆಡಿ. ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಇರುವೆ ಮುತ್ತುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ, ಕರಿಬೇವು, ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಚೆರ್ರಿ ಗಿಡ (ಲಾಭ ಎರಡು!) ಅಥವಾ ಗಿಡ ಬೇಲಿಗೆ ತೂಗು ಹಾಕಿ. ಗೂಡಿಗೆ ಒಂದು ಹಿಡಿ ಕಾಳು ಹಾಕಿ ಇಡಿ. ಆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಇರುವೆ ಮುತ್ತದಂತೆ ಜಾಗ್ರತೆವಹಿಸಿ. ಗಿಡದ ಬುಡದ್ಲಲಿ ಅಥವಾ ಮನೆ ಅಂಗಳದ್ಲಲಿ ಬಾನಿ, ಹೊಂಡ ಅಥವಾ ಮನೆಯ ತಾರಸಿಯ ಮೇಲೆ ಅಗಲವಾದ ಬಾಯಿಯಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಕುಡಿಕೆಗಳ್ಲಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿಡಿ. ಬೇಸಿಗೆಯ್ಲಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಜೀವ ಬಂದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಬಿದರಿನ ಬುಟ್ಟಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಪಕ್ಷಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ತಗಡಿನ ಡಬ್ಬಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ತುಸು ಭತ್ತದ ಹ್ಲುಲು ಹಾಸಿ. ಈ ಎಲ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ !
ತರಕಾರಿ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣಿನ ಗಿಡಗಳಿರುವ ಕೈತೋಟದ ಸಮೀಪದ್ಲಲಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿ. ಇದರಿಂದ ಕೈತೋಟಕ್ಕೆ ದಾಳಿಯಿಡುವ ಕೀಟ, ಹುಳುಗಳನ್ನು ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗೆ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯ ಶ್ರಮ ತುಸು ತಪ್ಪೀತು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಪೋಷಣೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಕೈತೋಟ ಕೀಟ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಸಿಂಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಬೀಳುವುದ್ಲಿಲ. ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವ ಭಾಗ್ಯ ನಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ.

(ಮಾರ್ಚ್ 20ರ ‘ವಿಶ್ವ ಮನೆಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ’ ದಿನದಂದು ಬೆಂಗಳೂರು ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನ)

ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿಯ ರಂಗು

ಬಾನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಸೂರ್ಯೋದಯ...!

ಹೂಗೊಂಚಲಿಗೆ ಬಣ್ಣ, ಪುಟ್ಟ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಹಾಡು
ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಎದೆಯೆತ್ತಿ ನ್ಲಿಲುವ ಧೈರ್ಯ
ಹೊಳೆಯ ನೀರಿಗೆ ಉಗುರ ಬಿಸಿ
ಗಾಳಿ ನೆರಳಿಗೆ ತಂಪು ತಂದ ಯುಗಾದಿ
ಕುಸಿದು ಕೊರಗುವ ಬಾಳಿಗೇನ ತಂದೆ…
– ಕವಿ ಡಾ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ ಅವರ ಈ ಕವನದ ಸಾಲುಗಳು ವಸಂತ ಋತುವಿನೊಂದಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರವನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿಜ, ಯುಗಾದಿ ಎಂದರೆ ಹೊಸತನ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಯ ಸಂಭ್ರಮ. ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಮಳೆ-ಬೆಳೆ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವರ್ಷದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಉದಿಮೆದಾರರಿಗೆ ವರ್ಷದ ಸೋಲು-ಗೆಲುವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಮಯ. ಹೀಗೆ ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬ ಹಲವು ‘ಹೊಸತು’ಗಳ ಸಂಗಮ.

ಯುಗಾದಿ – ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನ. ಹೊಸ ಸಂವತ್ಸರದ ಮೊದಲ ಹಬ್ಬ. ದೇವಾನು-ದೇವತೆಗಳ ಸೋಂಕ್ಲಿಲದ ನಿಸರ್ಗದ ಹಬ್ಬ. ಹೊಸ ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಕಾರ. ಒಳ್ಳೆಯದು – ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಆಶಯದಿಂದ ಬೇವು-ಬ್ಲೆಲ ಮ್ಲೆಲುವ ಹಬ್ಬ. ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಒಬ್ಬಟ್ಟು ತಿಂದು ಎಳೆ ಚಿಗುರಿನ ಹೊಂಗೆ, ಬೇವು, ಹಿಪ್ಪೆ ಮರದ ನೆರಳ್ಲಲಿ ಮೈ ಹರವಿಕೊಂಡು ವಿರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದಿನ.

ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರ

ಯುಗಾದಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರಾಮದ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು ದುಡಿಮೆಯ ಆರಂಭ- ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಬರುವಂತಹ ಹಬ್ಬ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಈ ಹಬ್ಬದ್ಲಲಿ ಸಿಹಿ-ಕಹಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಮನ ಹಬ್ಬ ನಿಸರ್ಗದ್ಲಲಿ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಹಬ್ಬವಾದರೆ, ಯುಗಾದಿ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಹಬ್ಬ. ಕಾಮನ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗರು ಕದಿರೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ್ಲಲಿ ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹೊಸ ವಸಂತದ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಪರ್ವ ಕಾಲ. ಇದಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಯುಗಾದಿ ಯುಗದ ಆದಿ. ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆಯ ಹೊಸ ಸಂವತ್ಸರದ ಆರಂಭ.

ಹಳ್ಳಿಗಳ್ಲಲಿ ಯುಗಾದಿ…
ಯುಗಾದಿಯ ನೈಜತೆ ಉಳಿದಿರುವುದೇ ಹಳ್ಳಿಗಳ್ಲಲಿ, ರೈತರ ನೆಲೆಯ್ಲಲಿ. ನಗರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಯುಗಾದಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬ ಮಾತ್ರ. ಅವರು ಅಬ್ಬಬ್ಬಾ ಎಂದರೆ ಎರಡು ದಿವಸ ಹಬ್ಬ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಕೃಷಿಕರ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವಿದೆಯ್ಲಲಾ, ಅದು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನಗಳ್ಲಲಿ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಹೇಳಿದರೂ ‘ಹಬ್ಬಾದ್ಮೇಲೆ ನೋಡನ್ ಬಿಡ್ಲೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಾಲ ಕೇಳಲು ಬಂದವರಿಗೂ ಅಥವಾ ಸಾಲ ಕೇಳುವವರು, ಹೊಸ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸುವವರು ಎಲರೂ ‘ಯುಗಾದಿ’ಯ ನೆಪ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸಲು ಊರಿಗೆ ಊರೇ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಎರಡು ವಾರ ಮುಂಚೆಯೇ ಮನೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಗುಡಿಸದ ಮೂಲೆಗಳು, ವಾಡೆ, ಕೊಮ್ಮೆಗಳು, ಕೊಟ್ಟಿಗೆ-ಪಡಸಾಲೆಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಟ್ಟ, ಗೋಡೆ, ಅಂಗಳ, ಮಾಡು(ತಾರಸಿ)ಗಳ ದೂಳೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮನೆ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು-ಸಗಣಿಯಿಂದ ಸಾರಿಸುತ್ತಾರೆ(ಈಗ ಎಲ ಪೇಂಟ್‌ಗಳ್ದದೇ ರಾಜ್ಯ). ಇಡೀ ಮನೆ ಸುಣ್ಣ-ಬಣ್ಣ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೆಮ್ಮಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣದ್ಲಲಿ ‘ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹಸೆ ಚಿತ್ತಾರಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದುಒಂದು ಸಂಭ್ರಮದ ಕೆಲಸ.

ಗಂಡಸರು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ-ಬರೆ ಖರೀದಿಗೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಓಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಖರೀದಿಗಾಗಿ ಅಡಕೆ ಮಂಡಿ, ಗೊಬ್ಬರಿ ಮಂಡಿ, ಮಾಲೀಕರ ಬಳಿ ‘ಹಬ್ಬದ ಸಾಲವೆಂದೇ’ ಮುಂಗಡ ಹಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಟ್ಟೆ ಖರೀದಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಹೊಸ ನೇಗಿಲು, ನೊಗ, ಮೇಣಿ, ದೊಡ್ಡಮಿಣಿ, ಹಗ್ಗ, ಚಿಲಕ್ಕಣ್ಣಿ, ಮಕಾಡ, ಕೊಳದಂಡೆ, ಕುಂಟೆ, ಕುಳ, ಅಲುಗು, ಕೂರಿಗೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊಂಚುವ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಯುಗಾದಿ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಗಳೂ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ರಾಸುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು-ಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಮೂರು ದಿನದ ಹಬ್ಬ !
ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ್ಲಲಿ ಯುಗಾದಿ ಮೂರು ದಿನದ ಹಬ್ಬ. ಮೊದಲ ದಿನ ಮುಸುರೆ ಹಬ್ಬ. ಪಾತ್ರೆ-ಪಗಡಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಹೊಸ ನೀರು ತಂದು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಸ್ವಚ್ಚತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂತಿಮ ರೂಪ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಸಿಹಿ ಹಬ್ಬ. ಮನೆ ಮಕ್ಕಳ್ಲೆಲಾ ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ತೊಡುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗ್ಲೆಲ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿ, ದನಗಳ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೂ ಮಾವು-ಬೇವು ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿ ಬೇವಿನ ಚಿಕ್ಕ-ಚಿಕ್ಕ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ತೋರಣದ ತುದಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳು ರೋಗ ಮುಕ್ತವಾಗಲೆಂದು ಬೇವು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಹಿರಿಯ ನಂಬಿಕೆ. ಮೂರನೆಯದಿನ ‘ವರಷದ ತಡುಕು’ ಅಥವಾ ವರ್ಷದ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ದಿನ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಮಾಂಸದ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳು ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ ಸಂಬಾರು, ಆಂಬೊಡೆಯಂತಹ ಎಣ್ಣೆ ತಿಂಡಿ ಮಾಡಿ ಸವಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಹೊಸ ನೀರಿನ ಸಿಂಚನ

ಎತ್ತುಗಳಿಗೆ ಗೌಸು ಹೊದಿಸಿ, ಚೆಂಡು ಹೂವಿನ ಹಾರ ಹಾಕಿ, ಬಂಡಿ ಕಟ್ಟಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸುತ್ತು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನೈವೇದ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ತೊಡುವ ಮುಂಚೆ ದನಗಳ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವುದು ರೂಢಿ. ಕೆಲವರು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಅರಿಶಿಣ ಸೋಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೈಸೂರು ಸೀಮೆಯ್ಲಲಿ ದವಸ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕಣದ್ಲಲಿ ಒಟ್ಟು ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮನೆ ಯಜಮಾನ ಎಲರಿಗೂ ಬೇವು-ಬ್ಲೆಲ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಗೆ ಯಾರೇ ಬಂದರೂ ಬೇವು-ಬ್ಲೆಲ ನೀಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಕಿತ್ತು ಹೋದ ಎಷ್ಟು ಸಂಬಂಧಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದ್ಲಲಿ ಬೇವು-ಬ್ಲೆಲ ತಿಂದು ಒಂದಾಗುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಬೇಳೆ ಒಬ್ಬಟ್ಟು, ಗಟ್ಟಕ್ಕಿ ಪಾಯಸ, ಅಕ್ಕಿ ಪಾಯಸ, ಕಡುಬು ಅಡುಗೆಗಳು ಹಬ್ಬದ ವಿಶೇಷ.

ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಸಿಹಿ ಊಟದ ನಂತರ ‘ಜೂಜಾಟ ಶುರು’. ಗಂಡಸರು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು ಹೊಂಗೆ ಮರದ ನೆರಳ್ಲಲಿ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಆಟ ಆರಂಭಿಸಿದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ಅಂಗಳದ್ಲಲೇ ಚೌಕಾಬರ, ಪಗಡೆ, ಆನೆ-ಕುರಿಯಾಟ.. ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಆಟಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮನರಂಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮುವ ಸೋಲು-ಗೆಲುವು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವಂತೆ ಜನರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ದಿನ ಮುನ್ನವೇ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಸುಗ್ಗಿ. ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಬಯಲು ನಾಟಕಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ. ಕೃಷಿಯ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯ್ದಾದರಿಂದ ಊರ ಮಂದಿಯ್ಲೆಲ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ್ಲಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮೈಗ್ಲೆಲ ಹರಳೆಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕಬ್ಬಡ್ಡಿ, ಕೊಕ್ಕೊ, ವಾಲಿಬಾಲ್‌ನಂತಹ ಆಟವಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳ್ಲಲಿವೆ. ತುಮಕೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಭಾಗಗಳ್ಲಲಿ ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ಉಯ್ಯಾಲೆಯಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉಯ್ಯಾಲೆ ತೂಗುತ್ತ ತೂಗುತ್ತಾ, ಹಾಡುವ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದೇ ಒಂದು ಸಂಭ್ರಮ.

ಬಿದಿಗೆ ಚಂದ್ರ ದರ್ಶನ :
ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಬಿದಿಗೆ ಚಂದ್ರ ದರ್ಶನ ಅಪವಾದ. ಯುಗಾದಿ ಪಾಡ್ಯದ ನಂತರದ ಬಿದಿಗೆ ಚಂದ್ರ ದರ್ಶನ ಶುಭ ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆ ಗ್ರಾಮೀಣರ‍್ಲಲಿದೆ.  ಹಬ್ಬದೂಟ ಉಂಡು, ಉಯ್ಯಾಲೆಯಾಡಿ, ಜೂಜಾಟ ಮುಗಿಸಿ, ಪಶ್ಚಿಮದ್ಲಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಂಗತವಾಗುತ್ತ್ದಿದಂತೆ ಊರ ಮಂದಿಯ್ಲಲ ಮುಗಿಲತ್ತ ಮುಖಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂವತ್ಸದರ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರನ ಕೋಡನ್ನು ಕಂಡ ಮಂದಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಹಿರಿಯರ ಕಾಲಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವ ಸಂವತ್ಸರದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರನ ದರ್ಶನ ಇಡೀ ವರ್ಷದ್ಲಲಿ ಶುಭವನ್ನೇ ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ರೈತರ‍್ದದು.
ಚಂದ್ರನ ಕೋಡಿನ್ಲಲಿ ಮಳೆ-ಬೆಳೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಶುರು. ಇದಾದ ನಂತರ ಪಂಚಾಂಗ ಶ್ರವಣ. ಊರಿನ ದೇವಾಲಯದ್ಲಲೋ, ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೋ ಕುಳಿತು, ಆ ವರ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯ ಕೇಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಊರಿನ ಹಿರಿಯರು ವರ್ಷದ್ಲಲಿ ಯಾವ ಬೆಳೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾನ್ಯ ಹೆಸರು ಹೇಳದೇ ‘ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು’ ಉಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, ‘ಈ ಬಾರಿ ಹಸಿರು, ಕೆಂಪು, ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಏಳಿಗೆಯಿದೆ’ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬುಧ, ಗುರು, ಚಂದ್ರ.. ಇತ್ಯಾದಿ ಗ್ರಹಗಳ ನಾಯಕತ್ವದ್ಲಲಿ ‘ಕೃಷಿ ಗ್ರಹ-ಗತಿ’ಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವೆಡೆ ಚಕ್ಕಡಿಗೆ (ಗಾಡಿ) ತರಾತರ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿ ಸಿಂಗರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಕ್ಕಡಿಯ ಒಂದೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಒಂದೊಂದು ಬಣ್ಣ, ಗಾಲಿಗಳಿಗೆ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು, ಗಾಲಿ ಅಂಚಿಗೆ, ಗುಂಭಕ್ಕೆ, ಗುಜ್ಜುಗಳಿಗೆ ಸುಣ್ಣ ಬಳಿಯುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ್ಲಲಿ ಕೆಲವು ಜನಾಂಗದವರು ಕೃಷಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರ ಸಮಾಧಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹಣ್ಣು-ಕಾಯಿ ಮಾಡಿ, ಎಡೆ ಹಾಕಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅದಕ್ಕೆ ಹೇಳುವುದು ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರವಷ್ಟೇ ಅಲ, ಅದೊಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಮನರಂಜನೆಯ ಸಂಗಮವೆಂದು. ಇಂಥ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಲವು ಆಧುನಿಕತೆಗಳ ಅಬ್ಬರದ್ಲಲಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ನೋವಿನ ಸಂಗತಿ. ಈ ನೋವು ಉಪಶಮನವಾಗಲಿ, ‘ಖರ’ನಾಮ ಸಂವತ್ಸವರ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ್ಲೆಲ ಮರಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಬರಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸೋಣ.

(ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ‘ಯುಗಾದಿ ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ’ ಬರೆದ ಲೇಖನ)